Natura
Ten artykuł przeczytasz w 7 minuty
Zależy od niego życie na naszej planecie, ale czy musi być tak mokry? Dlaczego deszcz sprawia, że tak wielu z nas czuje się smutno i melancholijnie? Zobaczmy, co na ten temat mają do powiedzenia religia, mitologia i psychologia.
Być może znasz kogoś, kto nie odpuszcza biegania w deszczu, a nawet wita go z uśmiechem.
Ciemne chmury i deszcz mogą wydawać się prognozą złej pogody, ale czy tak jest naprawdę? Czym i po co jest deszcz, jeśli nie genialnym systemem recyklingu wody, który umożliwia życie na Ziemi? Gdyby nie deszcz, nie moglibyśmy tu przetrwać. Nigdzie nie jest to bardziej oczywiste niż na pustyni.
Pomyśl o tym, jak kamera filmowa pokazuje afrykańską sawannę, krajobraz naznaczony niekończącą się suszą. Ziemia jest popękana i nie rosną na niej żadne rośliny. Zamieszkujące ten teren zwierzęta stały się słabe i walczą o przetrwanie. I wtedy pojawia się deszcz. Długo wyczekiwana ulewa, która trafia na ziemię chłonącą wodę, dzięki czemu na sawannie tworzą się warunki do tego, by ponownie rozkwitło na niej życie. Trawy rosną, rośliny sięgają nieba, zwierzęta mają pożywienie oraz wodę. Życie powraca.
Ponieważ deszcz może dać nam życie, ale może też nas zniszczyć. Bez deszczu i wody natura nie może przetrwać. A bez natury jesteśmy niczym. Mimo to trudno cieszyć się widokiem deszczowych chmur na horyzoncie. Deszcz rzadko znajduje się na liście naszych wyczekiwanych rzeczy, kiedy planujemy spędzić parę dni na świeżym powietrzu.
Ale nie musi tak właśnie być, bo deszcz ma inny wpływ na każdego z nas – i nie zawsze taki, jak moglibyśmy sobie to wyobrazić.
W badaniu z 2008 r. stwierdzono, że deszcz – lub raczej jego brak – był istotnym czynnikiem przyczyniającym się do końca trzech chińskich dynastii. Analizując stalagmity w jaskini, badacze byli w stanie połączyć okresy bardzo niskich opadów z niepokojami społecznymi i upadkiem Tanga, Yuana i dynastii Ming. Najprawdopodobniej niskie opady deszczu doprowadziły do katastrofalnych zbiorów ryżu, a potem do klęski głodu.
We współczesnych czasach natomiast możemy łączyć wysokie opady deszczu. z niskim poziomem przestępczości. Badanie przeprowadzone przez New York Times w 2009 r. wykazało, że wskaźnik morderstw spadał w deszczowe dni. Tę zależność potwierdzono także w innych miejscach. Ale oprócz tego pozytywnego efektu – jak deszcz na nas wpływa? Więcej na ten temat już za chwilę.
Zacznijmy od początku i przyjrzyjmy się, w jaki sposób to przyjazne, orzeźwiające, uwielbiane i znienawidzone jednocześnie zjawisko – deszcz – powstaje.
Kiedy ciepłe i zimne masy powietrza zderzają się ze sobą
Wszystko zaczyna się od naukowego faktu, że ciepłe powietrze może utrzymać więcej wilgoci niż zimne. Kiedy ciepłe, wilgotne powietrze wznosi się, schładza się, co powoduje skraplanie się cząsteczek wody i powstawanie kropel deszczu. Przyczyny tego są różne. Jednym ze scenariuszy jest wdmuchiwanie wilgotnego powietrza i uderzanie w geograficzną przeszkodę, taką jak góra, która blokuje drogę, co wymusza ruch powietrza w górę. Wraz z tym ruchem powietrze ochładza się, a cząsteczki wody zaczynają tworzyć kropelki, pada deszcz.
Wyjaśnia to, dlaczego istnieją takie pasma górskie jak np. Himalaje, które z jednej strony sąsiadują z lasami deszczowymi charakteryzującymi się dużą liczbą opadów, z drugiej natomiast – z terenami pustynnymi jak np. jedna z większych na świecie pustynia Gobi. Inny powód powstawania deszczu może wystąpić w szczególnie ciepłe dni, gdy ziemia rozgrzewa się tak bardzo, że pochłania wilgoć z otoczenia. Wilgoć ta następnie odparowuje i wznosi się, aż do osiągnięcia odpowiedniej temperatury, kondensacji i tworzenia kropli deszczu. Ten rodzaj deszczu często pada na miejsce, w którym został uformowany. Czasami może również tworzyć duże chmury burzowe
Jest również trzecie zjawisko. Występuje ono, gdy zderza się powietrze ciepłe i zimne, a zimne powietrze jest wdmuchiwane pod ciepłym. Po raz kolejny ciepłe, wilgotne powietrze jest wypychane w górę, ale tym razem bez wymuszającego to ukształtowania geograficznego terenu. W rzeczywistości często dokładnie widać, gdzie znajduje się granica deszczu. Najprawdopodobniej możesz ją sam dostrzec z odległości. Pytanie brzmi: po której stronie chcesz być?
Jesteś pluwiofilem?
Dla niektórych ludzi deszcz jest po prostu czymś mokrym i irytującym. Dla innych deszcz niesie zupełnie inne skojarzenia – jest czymś, co sprawia, że serce bije trochę szybciej, ale z ekscytacji. W deszczu panuje spokój i harmonia, a dźwięk jego spadania jest często wykorzystywany do medytacji. Większość ludzi zgodzi się, że słuchanie opadów deszczu na dachu lub na namiocie to spokojne doświadczenie. Gdy pada deszcz, mamy wrażenie, jakby nasze otoczenie na chwilę się zatrzymało. Przerwa. Oddychanie.
Ptaki stają się ciche, a zwierzęta często szukają schronienia. I są ci, którzy czują, że żyją wtedy, gdy z nieba zaczynają spadać pierwsze krople. Dla których pierwsze krople spadające na twarz to wyzwanie do tego, by dłużej przebywać na świeżym powietrzu. Być może znasz ludzi, którzy nie mogą oprzeć się bieganiu w deszczu i którzy witają go z uśmiechem. Istnieje nawet nazwa tych osób – pluwiofile.
Deszcz jest dla pluwiofila czymś, co sprawia mu radość. Nie ma znaczenia, czy jest w środku pomieszczenia i obserwuje krople deszczu ścigające się po szybach, czy też sam stoi w ulewnym deszczu, pozwalając mu po prostu się całkowicie zmoczyć. Po deszczu przychodzi jego zapach. Pachnie mokrą ziemią, mokrym asfaltem, życiem.
Wyobraź sobie ciężki dzień pełen wilgoci wiszącej w powietrzu, który kończy się deszczem. Czy czułeś ulgę, gdy powietrze się oczyszczało, a temperatura spadała? Na pewno zatrzymałeś się też na minutę, aby zobaczyć, jak krople deszczu padają na płatki i liście. Jak błyszczące łezki drgają, a cieniutka błona utrzymuje płyn wewnątrz. Piękne przypomnienie tego, jak cudowna jest natura. A potem nagle ptaki znowu zaczynają śpiewać. Życie trwa.
Biblijne powodzie i bogowie deszczu
Nie jest niczym zaskakującym to, że nastawienie do deszczu różni się w zależności od tego, gdzie mieszkasz. W strefach umiarkowanych, tj. w strefach z czterema porami roku, w tym zimą, deszcz jest często postrzegany jako coś negatywnego. W suchych miejscach deszcz jest natomiast czymś, co warto powitać. W tych regionach deszcz może bowiem stanowić o życiu lub śmierci.
Niezależnie od tego, gdzie jesteś, deszcz jest inspiracją dla filmów, piosenek, książek i sztuki. Jest to również ważny element różnych religii i mitologii.
Rdzenni Amerykanie wykonywali taniec deszczu, aby wywołać opady, podobne rytuały można znaleźć również w wielu kulturach afrykańskich. W mitologii greckiej Zeus rządził niebem i był bogiem chmur, deszczu, grzmotów i błyskawic. W chrześcijańskim świecie deszcz jest postrzegany jako gniew Boga. Gdy zesłał na ziemię wielką powódź, poprosił Noego, aby uratował siebie i parę z każdego rodzaju zwierząt na świecie, podczas gdy reszta nie przetrwała.
Z kolei przedstawiciele kultury Anasazi, zamieszkującej tereny dzisiejszej północnej Arizony i Nowego Meksyku w Stanach Zjednoczonych około 1000 lat temu, postrzegali deszcz jako coś świętego – prezent od bogów deszczu. Aby zyskać sobie ich przychylność, urządzali tańce deszczu, które miały skłonić niebo do otwarcia.
Sumeryjczycy zamieszkujący południową Mezopotamię (Irak), uosabiali deszcz z bogiem nieba Anu, który zapładniał w ten sposób boginię Ziemi Ki. A mieszkańcy Akkad w starożytnej Mezopotamii postrzegali chmury jako piersi i deszcz jako swoje mleko.
Niezależnie od tego, czy mówimy o czasach starożytnych czy współczesnych, oczywiste jest, że deszcz jest istotny – od niego zależy nasze życie. Waluta Botswany nosi nazwę “pula”, co oznacza – tak, zgadłeś! – deszcz. To pokazuje, jak jest on ważny.
Psychologia deszczu
Ustaliliśmy już, że jest wiele osób, które deszczu nie lubią, oraz te, które go uwielbiają. W jakim stopniu deszcz wpływa na nasz nastrój? Według niektórych badaczy, wcale nie tak bardzo, jak nam się wydaje. Wiemy, że nasze ciała produkują hormon melatoniny (który sprawia, że jesteśmy zmęczeni), gdy jest ciemno, a ilość serotoniny (która sprawia, że jesteśmy szczęśliwi) maleje, gdy nie mamy wystarczająco dużo światła słonecznego przez długi czas. To może mieć niebagatelny wpływ na nasz organizm. Ale istnieją badania, które twierdzą, że związek między deszczową pogodą a nastrojem nie jest tak silny, jak mogłoby się wydawać. Łatwo jest założyć, że deszcz wywołuje u nas depresję, a gdy świeci słońce, ludzie czują się dobrze. Ale nie zawsze istnieje związek między pogodą a nastrojem. Założenie to może być spowodowane tym, że mamy tendencję do zwracania uwagi na rzeczy, które są zgodne z tym, co uważamy za prawdę i czego oczekujemy. Takie jak to, że nasz nastrój się obniża, gdy na niebie widzimy ciemne chmury, a za oknem pada deszcz.
W 1980 roku David Watson, profesor psychologii na Uniwersytecie Notre Dame w stanie Indiana w USA, przeprowadził badania na 18 japońskich studentach. Zapytał uczestników, jak się czują każdego dnia, a następnie porównał ich odpowiedzi z pogodą. Rezultat był zaskakujący: ich nastrój był całkowicie niezależny od pogody. Kiedy w latach 80. i 90. XX wieku przeprowadził to samo studium na 478 studentach w Teksasie, uzyskał ten sam wynik. Nawet w dni, w których spadło ponad 25 mm deszczu, nie stwierdzono wpływu pogody na nastroje uczestników. Badania naukowe z Bułgarii i Holandii w 2011 roku dały podobne wyniki. W badaniu holenderskim jedna czwarta uczestników „nienawidziła deszczu” oraz twierdziła, że deszcz zawsze miał negatywny wpływ na ich nastrój. Pomimo tego badanie wykazało, że deszcz miał mniejszy wpływ na samopoczucie niż myślało wielu z jego uczestników.
Dlatego warto powitać deszcz i wziąć go takim, jakim jest. Bez względu na to, czy wolimy, aby z nieba spadała po prostu woda, gniew Boga czy mleko z nieba. Jedyną pewną rzeczą jest to, że przychodzi i odchodzi zgodnie z własnymi kaprysami, niezależnie od tego, czego sobie życzymy lub w co wierzymy.
Powiązany Film
Kiepska pogoda w najlepszym wydaniu | Wiosna/Lato 2021 | Fjällräven
KIEPSKA POGODA W NAJLEPSZYM WYDANIU
Opublikowane w
Udostępnij
